AZ Delta:
Samenwerken om hoogwaardige en innovatieve zorg te bieden
AZ Delta is een toonaangevend ziekenhuis in West-Vlaanderen dat dagelijks zorg verleent aan meer dan duizend patiënten. Met vier campussen in Rumbeke, Roeselare, Menen en Torhout, 1.358 erkende bedden en een team van 4.000 medewerkers en artsen biedt het ziekenhuis een breed scala aan medische zorg en gespecialiseerde behandelingen.
De naam AZ Delta verwijst naar het Griekse woord diaphora, wat ‘verschil’ betekent. Deze ambitie weerspiegelt het streven van het ziekenhuis om een positieve impact te hebben op het leven van patiënten. Kwaliteit, samenwerking en innovatie vormen de belangrijkste pijlers van deze aanpak. Door middel van wetenschappelijk onderzoek en de ontwikkeling van nieuwe technologieën blijft AZ Delta investeren in de gezondheidszorg van morgen..
In haar getuigenis hieronder licht Dr. Apr. Barbara Depreter deze aanpak en de rol van innovatie binnen AZ Delta nader toe.
Van heterogene celpopulaties naar gerichte moleculaire diagnostiek
AZ Delta Roeselare zet cel sorting in om complexe hematologische vraagstukken verder uit te klaren. Met behulp van de Beckman Coulter CytoFLEX SRT cel sorter kunnen specifieke celpopulaties worden geïsoleerd en vervolgens afzonderlijk moleculair worden onderzocht.
Voor Dr. Apr. klinisch bioloog bij AZ Delta en klinisch professor aan de VUB, Barbara Depreter, betekent dat een belangrijke uitbreiding van de diagnostische mogelijkheden: “Met cel sorting kunnen we niet alleen aantonen welke mutatie aanwezig is, maar ook in welke celkloon die mutatie zich bevindt.”
Van bulkdiagnostiek naar cel-specifieke informatie
Binnen AZ Delta worden jaarlijks ongeveer 3.000 flowcytometrische stalen geanalyseerd. Het labo beschikt over een brede expertise in hematologische diagnostiek, waarbij flowcytometrie, morfologie en moleculaire diagnostiek samenkomen.
Het toenemend repertoire van moleculaire testen in de hematologische diagnostiek brengen tegelijk nieuwe uitdagingen met zich mee. Hematologische maligniteiten bestaan vaak uit heterogene celpopulaties, waardoor een analyse op het volledige staal niet altijd vertelt welke celpopulatie verantwoordelijk is voor een bepaalde genetische afwijking.
“Bij een klassieke moleculaire analyse vertrekken we van DNA of RNA uit een staal met alle aanwezige witte bloedcellen uit het volledige hematopoietische systeem. Je weet dan dat er een bepaalde mutatie, copy number-alteratie of translocatie aanwezig is, maar niet noodzakelijk in welke celpopulatie die moleculaire afwijking zit”
“Zonder voorafgaande sortering blijft dit voor patienten met een dubbele diagnose soms gissen. Door de relevante celpopulaties afzonderlijk te sorteren en vervolgens moleculair te analyseren, kunnen we veel gerichter bepalen waar de moleculaire afwijjkingzich bevindt"
De kracht van de combinatie
Dat onderscheid kan klinisch relevant zijn. Bij een patiënt met CLL kan bijvoorbeeld een genetische afwijking aanwezig zijn die zowel bij de CLL-kloon als bij een myeloïde aandoening zoals MDS kan passen. Door de verschillende celpopulaties afzonderlijk te analyseren, kan worden bepaald welke kloon de afwijking draagt.
"“Dat kan een belangrijk verschil maken in de diagnose. Soms heb je één maligniteit, soms twee. Binnen hematologie is het nooit alleen flow of alleen moleculaire diagnostiek. We leggen morfologie, flowcytometrie en moleculaire diagnostiek naast elkaar. Cel sorting voegt daar een extra puzzelstuk aan toe.”
Van multipel myeloom tot chimerisme
Een van de toepassingen waarvoor cel sorting een duidelijke meerwaarde biedt, is multipel myeloom. In een beenmerg-aspiraat kan de plasmacelpopulatie relatief klein zijn. Wanneer slechts een beperkt percentage van de cellen uit plasmacellen bestaat, kan een moleculaire afwijking worden verdund door de grote hoeveelheid normale cellen.
Door de plasmacellen eerst te verrijken, kan de daaropvolgende moleculaire analyse veel gerichter worden uitgevoerd
Ook bij chimerisme na stamceltransplantatie wordt de SRT routinematig ingezet. T-celchimerisme bepaalt na een stamceltransplantatie welk aandeel van de T-cellen afkomstig is van de donor en welk aandeel nog van de patiënt afkomstig is. In plaats van uitsluitend het volledige witte bloedcel compartiment te onderzoeken, kunnen specifieke populaties, zoals T-cellen, worden geïsoleerd.
Een geïntegreerde workflow met de CytoFLEX SRT
De introductie van de CytoFLEX SRT past binnen de bestaande flowcytometrieworkflow van AZ Delta. Naast de SRT beschikt het labo over de DxFLEX en de AQUIOS voor onder meer TBNK, CD34 en leukemie- en lymfoomscreening.
Een belangrijk voordeel is volgens Dr. Apr. Barbara Depreter de aansluiting tussen de systemen.
“Alle panels die we op de DxFLEX gebruiken, kunnen we ook op de CytoFLEX gebruiken. De optiek en software sluiten op elkaar aan, waardoor de methodes zeer goed overdraagbaar zijn.”
Dat biedt niet alleen flexibiliteit, maar ook een belangrijke vorm van continuïteit. De SRT kan worden ingezet als back-up voor de bestaande flowcytometrie, terwijl medewerkers niet volledig opnieuw moeten worden opgeleid voor een ander platform.
“Je moet niet twee volledig verschillende competenties en opleidingen onderhouden. Dat maakt de workflow heel efficiënt.”
Ook de automatisering speelt een belangrijke rol. Waar oudere cel sorters veel manuele instellingen en ervaring vereisten, automatiseert de CytoFLEX SRT een groot deel van het proces. Daardoor wordt cel sorting toegankelijker voor routinegebruik..
Efficiëntie die verder gaat dan de techniek
De meerwaarde van de SRT zit voor AZ Delta niet alleen in de technische mogelijkheden. Ook de impact op de dagelijkse organisatie van het labo speelt een rol.
Er bestaan alternatieven voor celzuivering, bijvoorbeeld met beads. Die kunnen in bepaalde toepassingen perfect functioneren, maar vereisen bijkomende werkstappen, reagentia, kost, personeelsinzet en -opleiding.
“Bij ons komt ’een celopzuivering of -aanconcentrering als een werklijst op de flowcytometrie werkpost terecht en kan dit simultaan uitgevoerd worden naast de andere flowcytometrische analyses."
De sorter vraagt uiteraard aanwezigheid tijdens de sortering, maar medewerkers kunnen ondertussen andere taken uitvoeren. Daardoor kan de technologie efficiënt worden geïntegreerd in de dagelijkse werking van het labo.
Een blik op de toekomst
Flowcytometrie inclusief cel-sorting en moleculaire diagnostiek gaan in de toekomst nog sterker naar elkaar toegroeien volgens Dr. Apr. Barbara Depreter
“We worden steeds meer moleculair georiënteerd en ook onze diagnostische en therapeutische beslissingen worden steeds meer op moleculaire gegevens gebaseerd.”
Daarmee neemt volgens haar ook de behoefte toe om moleculaire informatie te koppelen aan specifieke celpopulaties. Een veelbelovende toepassing is bijvoorbeeld het uitvoeren van chimerisme op gesorteerde blasten bij patiënten waarbij een leukemia-associated immuno-phenotyp (LAIP) of gevoelige en stabiele moleculaire merker ontbreekt. De verwachting is dan ook dat cel-specifieke moleculaire diagnostiek een steeds grotere rol zal spelen binnen de hematologie.
Een partner voor de lange termijn
Voor AZ Delta is de technologie echter slechts één deel van het verhaal. De samenwerking met Analis speelt een belangrijke rol in de dagelijkse werking rond de apparatuur.
“Als je een instrument in je routine gebruikt, wil je weten dat je ergens terechtkunt wanneer er iets misgaat. Je wilt snel duidelijkheid en ondersteuning wanneer dat nodig is. Ik vind dat Analis heel responsief is. Ook wanneer een technisch probleem zich voordoet, is snelle ondersteuning volgens Barbara Depreter, essentieel. Een instrument dat niet beschikbaar is, kan immers rechtstreeks gevolgen hebben voor de routine en uiteindelijk voor de diagnostiek.”
Die langetermijnrelatie sluit aan bij de manier waarop Analis zijn samenwerking met klanten wil invullen: niet alleen als leverancier van apparatuur, maar als partner die naast het labo staat en samen zoekt naar oplossingen.
Meer dan een sorter
Voor AZ Delta heeft de CytoFLEX SRT uiteindelijk meer betekend dan de toevoeging van een nieuw toestel aan het labo. De technologie heeft een nieuwe mogelijkheid toegevoegd aan de diagnostische workflow: het gericht isoleren van celpopulaties om vervolgens hun moleculaire kenmerken afzonderlijk te onderzoeken.
“Voor ons heeft de SRT vooral een extra dimensie toegevoegd aan de diagnostiek. We kunnen nu celpopulaties isoleren wanneer dat nodig is en die vervolgens koppelen aan moleculaire informatie.”
En precies daar ligt volgens Dr. Apr. Barbara Depreter, de belangrijkste meerwaarde: wanneer bulkdiagnostiek niet langer volstaat, maakt celsorting het mogelijk om een stap dieper te gaan — van de aanwezigheid van een moleculaire afwijking in heterogene celpopulaties naar gerichte moleculaire diagnostiekimmuno-phenotype.